Gelgitte neden iki şişkinlik birden vardır

Deniz, günde kabaca iki kez kabarır ve iki kez çekilir. Tek bir çekim olsaydı yalnızca Ay’a bakan yüzde bir şişkinlik beklenirdi. İkinci şişkinlik, uzak yüzde durur. İkisi birlikte, Dünya dönerken kıyının günde iki kabarma görmesini sağlar. Bu sade model, her koyun saatini tek başına açıklamaz. Açıklamadığı yer, kıyının şeklidir. Açıkladığı yer, iki şişkinliğin neden var olduğudur.

Yakın yüz neden kabarır

Ay, Dünya’ya ve üzerindeki suya kütleçekim uygular. Yakın yüz, Ay’a daha yakındır. Çekim orada, Dünya’nın merkezine uygulanan çekimden biraz daha güçlüdür. Su, bu fark yüzünden Ay’a doğru hafifçe şişer. Şişme, Ay’ın denizi kendine emmesi gibi bir vakum değildir. Mesafe farkının doğurduğu bir çekim farkıdır.

Fark küçüktür. Okyanus geniş olduğu için küçük fark, kıyıda gözle görülür bir yüksekliğe dönüşebilir. Dar bir gölde aynı fark, metrelerce bir duvar yapmaz. Ölçek, etkinin kendisini değiştirir.

Uzak yüz neden ikinci kez kabarır

Uzak yüz, Ay’a daha uzaktır. Orada çekim, Dünya’nın merkezine uygulanan çekimden biraz daha zayıftır. Merkez, suya göre Ay’a biraz daha güçlü çekilir. Sonuçta su, merkezden geriye kalmış gibi durur. Geriye kalma, ikinci bir şişkinliktir. Şişkinlik, uzak yüzde Ay’dan öteye doğru yükselir.

İki şişkinlik, Dünya’nın iki yanında aynı anda durur. Dünya kendi etrafında dönerken bir kıyı, bu şişkinliklerden birinin, sonra diğerinin altından geçer. Bu yüzden birçok yerde yaklaşık on iki saatte bir kabarma görülür. Süre, Ay’ın da yavaşça ilerlemesi yüzünden tam on iki saat değildir.

Güneş neyi büyütür, neyi küçültür

Güneş de aynı mantıkla bir gelgit üretir. Daha uzakta olduğu için Ay’ınkinden genellikle daha zayıftır. Yeniay ve dolunayda Güneş, Ay ve Dünya kabaca aynı hizadadır. İki etki üst üste biner. Kabarma daha yüksek, çekilme daha alçak olur. Buna büyük gelgit denebilir.

İlk ve son dördünde Güneş ile Ay gökyüzünde yaklaşık dik açı kurar. Etkiler birbirini kısmen törpüler. Kabarma daha mütevazıdır. Takvim, bu yüzden yalnızca Ay’ın dolunaya bakmaz. Hizaya bakar.

Kıyı neden modeli bozar

Açık okyanustaki iki şişkinlik, her koya aynı saatte ve aynı yükseklikte girmez. Körfez, sığlık ve denizin şekli suyu yığar veya geciktirir. Bazı yerlerde günde tek bir belirgin kabarma görülür. Bu, ikinci şişkinliğin fizikte yok olduğu anlamına gelmez. O kıyıda diğerinin bastırıldığı anlamına gelir.

Rüzgâr ve basınç da yüksekliği kaydırır. Gelgit tablosu, bu yüzden yalnızca Ay’ın konumundan değil, yerel ölçümden yazılır. Tabloyu evrensel bir saat sanmak, koyun şeklini yok sayar.

Ay’ın kendisi de kilitlidir

Gelgit sürtünmesi, uzun zamanda Ay’ın dönüşünü turuyla eşitlemiştir. Bu yüzden bize hep aynı yüzünü gösterir. Uzak yüzün karanlık olmadığı bu kilidin sonucudur: https://biliminizi.com/ayin-arka-yuzu-surekli-karanlik-degil. Aynı sürtünme, bugün de yavaş bir enerji alışverişidir. Alışveriş, yarınki kabarmanın saatini bir anda değiştirmez. Jeolojik bir tempodur.

Haber, gelgit elektrik üretir diyorsa yerin şeklini ve iki şişkinliğin o kıyıdaki gerçek yüksekliğini sorun. Yükseklik yoksa proje, modeli kıyı sanıyordur.

Sık sorulan sorular

Neden günde iki kabarma olur? Ay’a bakan yüzde bir, uzak yüzde ikinci bir şişkinlik vardır. Dünya dönerken kıyı ikisinin altından geçer. Kıyının şekli bu sayıyı değiştirebilir.

Güneş gelgiti Ay’dan güçlü müdür? Genellikle hayır. Daha uzaktadır. Yeniay ve dolunayda Ay ile aynı hizaya gelince kabarmayı büyütür.

Her koyda aynı saat mi geçerlidir? Hayır. Körfez ve sığlık, yüksekliği ve saati değiştirir. Yerel tablo, sade modelin yerine konmalıdır.