Anket sonucunu okurken yapılan dört hata

Yüzde yetmiş üç katılımcı dedi diye bir cümle, ülkenin yüzde yetmiş üçünü anlatmaz. Anlatması için kimin, nasıl seçildiğinin ve sorunun nasıl kurulduğunun yazılması gerekir. Yazılmıyorsa yüzde, o an cevap verenlerin payıdır. Payı ülkeye taşımak, anket okumanın en sık hatasıdır. Dört hata daha vardır. Dördü de uzmanlık değil, yavaşlık ister.

Kimse rastgele seçilmemiş olabilir

Sokaktan, bir uygulamanın içinden veya bir gönderinin altından gelen cevaplar, o yere uğrayanların cevabıdır. Uğrayanlar, bütün ülkeyi temsil etmez. Temsil için seçimin nasıl yapıldığı yazılmalıdır. Yazılmamışsa sonucu, o grubun eğilimi diye okuyun. Ülke diye okumayın.

Küçük grupta şans da seslidir. Bunu çalışmalar için anlatmıştık: https://biliminizi.com/kucuk-orneklem-buyuk-baslik. Anket de bir örneklemdir. Örneklem cümlesi yoksa yüzde, askıda durur.

Soru, cevabı önceden iter

Soru, bir tarafı suçlayan bir sıfatla kurulmuşsa cevap o sıfata kayar. Sırada önce gelen soru, sonrakinin anlamına da bulaşır. Buna sıra etkisi denir. İyi anket, sorunun tam metnini yayımlar. Metin yoksa yüzde, sizin tahmin ettiğiniz soruya ait olmayabilir.

Seçenekler de dardır. Yalnızca evet ve hayır varsa kararsız olan kişi, iki uçtan birine itilir. Kararsız seçeneği olan bir anket ile olmayan, aynı konuda farklı yüzde verir. Farklı yüzde, toplumun bir gecede değiştiği anlamına gelmez. Kâğıdın değiştiği anlamına gelir.

Zaman ve kayıp cevap

Anket, belirli bir haftada yapılmıştır. O haftanın olayını, kalıcı bir kimlik gibi okumak üçüncü hatadır. Bir ay sonra aynı soru başka yüzde verebilir. Pencere, grafikte olduğu gibi sonucu seçer: https://biliminizi.com/grafik-ekseni-haberde-nasil-kaydirir.

Cevaplamayanlar da bir veridir. Belirli bir grup anketi reddediyorsa yüzde, reddetmeyenlerin yüzdesidir. Reddi yazmayan haber, sessiz grubu yok sayar. Yok saymak, onları karşı tarafa yazmak kadar hatalı olabilir. Bilinmeyen, bilinmeyen olarak kalmalıdır.

Hata payı bir süs değildir

Örneklem rastgele ve yeterince büyükse sonucun yanında bir belirsizlik payı olur. Pay, aynı anketin tekrarı arasında görülebilecek oynamadır. İki aday arasındaki fark, bu paydan küçükse fark diye sunulmamalıdır. Pay hiç yazılmıyorsa ya hesap yoktur ya da yazılmak istenmemiştir. İkisi de temkin ister.

Pay, yöntemin kötülüğünü affetmez. Yanlış sorulmuş bir sorunun hata payı küçük olabilir. Küçük pay, sorunun dürüst olduğu anlamına gelmez. Yalnızca o soruya verilen cevapların birbirine yakın durduğunu söyler.

Paylaşmadan önce

Kim seçilmiş, soru nasıl yazılmış, pencere hangi hafta, pay yazılmış mı? Dördü de duruyorsa yüzde bir anlam taşır. Biri eksikse cümleyi ülke geneli diye çoğaltmayın. Çoğaltmak, akışın işini sizin adınıza yapmaktır: https://biliminizi.com/algoritmik-akis-neden-daralir.

Bu yazı, anket düzenleme kursu değildir. Okuma kursunun en kısa hâlidir. Düzenleyen kişi yöntemini açık yazarsa okurun işi kolaylaşır. Yazmıyorsa kolaylık, okurun susmasıyla sağlanmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Yüksek yüzde her zaman güçlü bir sonuç mudur? Kimlere sorulduğu yazılmıyorsa hayır. Yüksek yüzde, dar bir grubun içindeki pay olabilir.

Hata payı küçükse ankete güvenilir mi? Tek başına yetmez. Soru metni ve seçim yöntemi de dürüst olmalıdır. Küçük pay, kötü soruyu düzeltmez.

İnternet anketi ülke kamuoyu mudur? Kendiliğinden değildir. Katılanlar, o bağlantıyı görenlerdir. Ülkeye genellemek için nasıl seçildikleri yazılmalıdır.